LED Pilot Woerden in opdracht van SenterNovem
Doel
In opdracht van VROM doet SenterNovem onderzoek naar de huidige toepassing van ledverlichting in de utiliteit. Hierbij wordt nagegaan wat op dit moment de energie-efficiëntie is en of het al een gelijkwaardig alternatief biedt voor bestaande verlichting.
Organisatie
In de projectgroep hebben de volgende heren zitting:
- Piet Heijnen, projectmanager (SenterNovem) p.heijnen@senternovem.nl
- Marinus Jan Veltman, metingen, analyses en registraties (Led Expert) marinusjan.veltman@LEDexpert.nl t: 040 2377528
- Jan Meutzner, (licht)ontwerp en begeleiding van uitvoering (MLD Meutzner Licht Design) info@meutznerlichtdesign.nl t: 06 54718146
- Robert Jan Vos, projectleider en rapportage (Robert Jan Vos Lichtontwerp en -advies) licht@robertjanvos.nl t: 035 2000110
Uitgangspunten
Het overgrote deel van de utiliteit bestaat uit kantoren, waarbij scholen ook een belangrijk deel vormt. Om ledverlichting te vergelijken met bestaande verlichting worden beide type verlichting in het onderzoek betrokken. Er worden hiertoe drie pilots georganiseerd en ingericht, te weten: een aantal standaard kantoorruimten, enkele schoollokalen en een gang.

De kantoor-pilot bestaat uit vijf standaard identiek ingerichte kantoorruimten-voor wat betreft de afwerking, kleurstellingen en indeling- (3,6 m x 5,4 m; hoogte 2,7m) voorzien van:
1. Modale verlichting: T8 fluorescentielampen in combinatie met conventionele voorschakelapparatuur.
2. T5 fluorescentielampen in combinatie met elektronische voorschakelapparatuur en daglichtregeling.
3. Retrofit ledlampen in bestaande armaturen geschikt voor T8.
4. State of the Art inbouw ledverlichting
5. State of the Art pendelarmaturen voorzien van ledverlichting in combinatie met aanvullende bureau- en of werkplekverlichting.

De school-pilot bestaat uit vier standaard identiek ingerichte lokalen (ca.7,2 m x 7,2 m; hoogte 3m) voorzien:
1. Modale verlichting: T8 fluorescentielampen in combinatie met conventionele voorschakelapparatuur.
2. T5 fluorescentielampen in combinatie met elektronische voorschakelapparatuur en daglichtregeling.
3. Retrofit ledlampen in bestaande armaturen geschikt voor T8.
4. State of the Art in- of opbouw ledverlichting.

De gang-pilot bestaat uit een lange gang ( lengte 30m; breedte 1,8m; hoogte 2,7) die wordt voorzien van de volgende opties:
1. Modale verlichting: Fluorescentielampen in combinatie met conventionele voorschakelapparatuur (te rekenen op 4 armaturen).
2. Retrofit ledlampen in bestaande armaturen geschikt voor T8 (te rekenen op 4 armaturen).
3. State of the Art in- of inbouw ledverlichting, aantal nader te bepalen door de projectgroep.
De verlichting wordt ontworpen conform NEN-EN 12 464-1. Dit geldt niet voor de "retrofit" opstellingen. Deze worden geacht als representatieve vervanging. Als extra ondersteuning zijn voor het ontwerp de praktijkhandboeken voor onderwijs en kantoren van de NSVV aanbevolen.
Onderzoek
Om na te gaan of ledverlichting op dit moment een goed alternatief biedt in de utiliteit, zijn door de projectgroep de volgende variabelen vastgesteld die per onderzoeksruimte beantwoord moeten worden. Voor alle duidelijkheid: het gaat hierbij niet om een wetenschappelijk onderzoek maar meer om een bruikbaarheidanalyse van producten die de markt op dit moment biedt. Hiertoe werden metingen en onderzoek gedaan en of om de volgende informatie gevraagd:
Beleving:
- Subjectieve beoordeling door onafhankelijke proefpersonen. Registratie door
enquête.
Elektrotechnisch:
- Stroomgebruik; continu-meting en variaties bij in- en uitschakelen.
- Spanning; conitnu-meting en variaties bij in- en uitschakelen.
- Arbeidsfactor.
- Hogere harmonische; netvervuiling.
- Opgenomen elektrisch vermogen (W en VA).
Lichttechnisch:
- Luminantiemetingen
- Contrasten; variaties op wanden vloer en plafond. (mogelijk met luminantiekamera).
- Luminanties van de armaturen.
- Spectrale samenstelling en kleurtemperatuur van het licht.
- Verlichtingssterkten op werkvlakhoogte.
- Interval metingen om eventuele lichtstroomafname binnen de korte termijn te registreren.
Productspecificaties van armatuur, led, driver (applicatie) of voorschakelapparatuur:
- Fabricaat en type*.
- Eulumdat- of IES-file (conform CIE)*.
- Lichtstroom bij gespecificeerde omgevingstemperatuur en toe te passen depreciatie voor het ontwerp.
- Levensduur van de applicatie bij gespecificeerde omgevingstemperatuur*.
- Dimbaarheid, toegepaste methode en frequentie*.
- Keurmerken*.
- Afmetingen*.
- Materiaalgebruik*.
- Arbeidsfactor*.
- EMC-verklaring*
- Opgenomen elektrisch vermogen*. (waardering in Watt en VoltAmpere)
- Bijzondere kenmerken ten aanzien van duurzaamheid in relatie tot materiaal en energiegebruik*.
- Garantiebepalingen*.
- Inschatting van de verwachte levensduur of deze overeenkomstig is met opgave.
- In relatie met het voornoemde: in praktijk relevant toe te passen behoudfactor bij het maken van lichtberekeningen.
*gegevens door leverancier/fabrikant aangeleverd.
Exploitatiekosten:
- Investering.
- Vervangingskosten.
- Onderhoud en beheer.
- De te hanteren energieprijs voor het maken van berekeningen (door projectgroep).
Overigen:
- Naast de ruimtetemperatuur werd de temperatuur boven het plafond gemeten. Tegelijkertijd werd nagegaan of er mogelijk koude en of warme luchtstromen aanwezig zijn die mogelijk invloed zouden kunnen hebben op de meetresultaten.
- De lichtmetingen en bijbehorende registratie en rapportage werd uitgevoerd volgens NEN1891.
- De lichtmetingen werden uitgevoerd bij afwezigheid van daglicht.
- In de ruimte waar daglichtafhankelijke regeling wordt toegepast werd van het daglicht een nulmeting uitgevoerd op werkvlakhoogte, volgens NEN 1891. Dit om een indicatie van het regelbereik vast te stellen
- De lichtmetingen werden uitgevoerd bij afwezigheid van daglicht.
- In de ruimte waar daglichtafhankelijke regeling wordt toegepast werd van het daglicht een nulmeting uitgevoerd op werkvlakhoogte, volgens NEN 1891. Dit om een indicatie van het regelbereik vast te stellen
Wat betekenen wij voor u?
Lichtdesign
- Ontwerpdesign verlichting
- Vervaardigen PvE/PvP verlicht. en noodverlicht.
- Kleuradvies verlichting
- Ontwikkeling toe en met realisatie lichtproj.
- Daglichtadviezen - en berekeningen
- Koppeling/regelingen gecomb. daglicht- & kunstlichtinstall.
- Beoordeling lichtproducten en installaties
- Integratie licht in voorwerpen en/of objecten
- Aanlichten gebouwen en objecten
Meten en inspecteren
- Luminantie(spot)metingen
- Verlichtingsterkte metingen
- Lichtsterktemetingen puntvormige lichtbronnen.
- Lichthindermetingen puntbronnen volgens NSVV richtlijn
- Voor luminantiemeting bewakings/controle beeldschermen
- Sportterrein- en stadionverlichting
- Lichtreclame
- Lichtreflecties werkplekken & taakgebieden (ARBO)
- Verlichting in musea & publieke gebouwen
